تفسیر، انتقام عقل از هنر است

سوزان سانتاگ، یکى از بهترین منتقدان هنرى سه دهه ى اخیر، معتقد است: «تفسیر، انتقام عقل از هنر است.»

این تعبیر برایم خیلی جالب بود چرا که در بسیاری از فیلم‌هایی که می بینم و نقد‌های که می‌شنوم این انتقام عقل از هنر را احساس می‌کنم. اگر چه شاید برای خیلی از افراد سهل گرفتن بسیاری از مسائل ساده انگارانه باشد اما من دوست دارم همه چیز را سهل بگیرم و فکر می کنم اصل در سهل گیری است مگر اینکه خلاف آن ثابت شود. برای اتفاقات مسائل فلسفی پیچیده سرهم نمی‌کنم و داستان سرایی نمی‌کنم. در مواجه با فیلم و آثار هنری نیز همین دیدگاه را دارم.

مطلبی می‌خواندم که در آن با مطلب زیر مواجه شدم و شجاعت و جسارت این فیلم سازان را ستودم. به نظرم بسیاری از تحلیل‌ها و نقد‌ها همین است که در زیر می‌خوانیم

“بسیارى از بزرگ‏ترین سینماگران تاریخ نظیر آلفرد هیچکاک، جان فورد و هوارد هاکس در مصاحبه ‏ها و اظهارنظراتشان از معناهایى که منتقدان از آثارشان بیرون مى‏ کشیدند، اظهار بى ‏اطلاعى مى ‏کردند. منتقد جوانى در گفت ‏و گویى با وینسنت مینه ‏لى، که در اولین شماره ‏ى مجله ‏ى مووى، یکى از تأثیرگذارترین مجلات تاریخ سینما، چاپ شده، از این فیلم‏ساز برجسته‏ ى هالیوودى درباره ‏ى صحنه ‏اى از فیلم چهار سوار سرنوشت مى ‏پرسد: «چرا در این لحظه دوربین به بالا حرکت مى ‏کند؟» و در حالى که انتظار یک توضیح مفصل را درباره ‏ى مفاهیم پنهان در این حرکت دوربین دارد، جواب مى ‏گیرد: «چون مرد به آسمان نگاه مى ‏کند!»”

اگر چه فکر می کنم بهترین مواجه و نقد و تحلیل فیلم بررسی آثار صوری و فرمی آن است به نحوی که استدلال قانع کننده‌ای برای آن وجود داشته باشد و یا دلالتی برای تحلیل مورد نظر در فیلم وجود داشته باشد حتی اگر خود هنرمند آن را قصد نکرده باشد و قصد هنرمند در تحلیل فیلم اهمیت چندانی ندارد اما از آن طرف هم معتقدم بیرون کشیدن مبانی فلسفی و غامض که بیشترشان ذوقی و غیر قابل استناد و استدلال هستند در فیلم احمق خطاب کردن مخاطبان و تماشاگران فیلم است.

جای تعجبم از این است که بسیاری از فیلم‌سازان ایرانی وقتی که مبانی فلسفی و انسان شناسی و … دیگر را منتقدان بیان می‌کنند هیچ‌گاه زبان به تکذیب نمی‌گشایند و در بسیاری از موارد تایید هم می‌کنند. فیلم‌سازانی که اگر یک‌بار از آنها بپرسیم مثلا اگزیستانس یعنی چه در بیان معنای آن می‌مانند اما اقرار مبانی و مفاهیم اگزیستانسیالیستی در فیلم خود می‌کنند.

 

Tags: ,

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *